HAYATIN NABZI, MÜZİK VE
DANSTA ATIYOR

“Hasta Siempre”, “Guantanamera”, “Quizas, quizas, quizas” şarkılarını ya da “Buena Vista Social Club”ü duymayan, dinlemeyen var mıdır acaba? Küba’da müzik ve dans insana hayat veriyor. Damarlardan akan kan gibi...

 

Müzik ve dans söz konusuysa, Küba gerçekten efsane bir ülke. Küba’da müzik standartların dışında. Sokaklarda, kumsalda, evlerde, hiç bitmeyen partilerde, karnavallarda, rumba, mambo, ça-ça, salsa, bolero dansları ile canlılık ve neşe veren, duyguların akışında yaşanan tutku dolu bir tarz... Müziğin ritmine bedenin eşlik etmesiyle saatlerce sürebilen bir kendinden geçiş söz konusu. insanın benliğini müziğin ritmine bırakması gibi şey. Küba’da müzik ve dans adeta bir tür din, hatta damarlardan akan kan.

 

Afrika’dan Küba’ya getirilen kölelerle başlamış her şey. Ne büyük bir şanstır ki, Kübalı köle sahipleri kölelere ayinlerini kendi geleneksel müzik aletleri ile yapma izni vermişler. Bir süre sonra kölelerin davulu ve ritüelleri ile ispanyolların gitarı ve Akdeniz’in cıvıltılı tonları harmanlanmaya başlamış. Üstüne de Amerikalıların cazı eklenmiş ve zaman içinde yeni sesler, kendine has bir stil üretmiş. Ortaya, dünyanın en güzel, en zengin, en enerjik müziklerinden biri çıkmış. Küba ritmlerin ve seslerin buluşma noktası olmuş. Müzik evleri (Casa de la Trova) müzik ve dans tutkusunun çılgınlık boyutunda yaşandığı yerlere dönüşmüş.

 

Özel Müzik Aletleri

 

Küba müziğinde kullanılan enstrümanlar, yüzyılların sentezi. Adanın ilk sakinleri olan yerlilerin kültürü sömürgeciler tarafından yok edildiği için, o günlerden pek bir şey kalmamı ş. Küba’ya Avrupa’dan gelen (ispanya, Fransa, Almanya, ingiltere ve italya) enstrümanlar öncelikle telli, üşemeli ve klavyeli çalgılar. Gelenlerin bir bölümü de değişime uğramış.

 

Afrika kökenli enstrümanlar, sallamalı çalgılar ya da ritm çalgıları: Örneğ in maracas, chekere ya da guiros (kabaktan yapılıyor, boncuklarla kaplı ya da etrafı tırtıklı), tambur (davul), marimbula, clave (bizim kaşıklar gibi iki tahta parcası), trompeta china, cencero (zil), quijada vs. Bazı aletler malzeme yokluğundan değişmiş, bir tür tambur olan Cajon gibi: Afrikalı köleler, nakliye kasaları, kutuları, sandıkları ile imal etmeye çalışmışlar, çaresizlikten. Cajon bugün de çok popüler Küba’da; bir tür tahta kutu. Bongo, tubas, tumbadora, conga, quinto da birer tambur çeşidi. Boyutlar, adet, malzeme, çalınma biçimi, konulan yer (diz arası, diz üstü, zemin) gibi özellikleriyle birbirlerinden ayrılıyorlar.

 

1920’li yıllarda orkestralar çok küçükmüş; örneğin bir tres (gitara benzeyen daha küçük bir enstrüman), bir kontrbas ve bir de bongo (ikili davul)... Bu küçük orkestralara, 1940’lı ve 1950’li yıllarda daha başka vurmalı sazlar ve nefesli bakır çalgılar; 1960’lı ve 1970’li yıllarda da caz unsurları eklenmiş.

 

... ve Salsa

 

Küba müziği, çok sayıda müzik türünün ortaya çıkmasına vesile olmuş: Öncelikle Salsa: Bu müziğin köklerinde Karayipler, Orta ve Güney Amerika var. Çeşitli ritmlerindansları n karışımına verilen bir ad; hem dans, hem müzik türü, hem de Latin-Amerika müzik türleri ailesine verilen isim. Karışık vurmalı çalgı ritmleriyle dolu, hızlı bir müzik. Çok fazla yer değiştirmeden, eşli ya da tek yapılabiliyor. Bir çok müzik otoritesi, salsanın öncelikle Küba'nın “Son” müziğinden geldiği düşüncesinde. Salsa şarkıcılarına, ya da dansçılarına, salsero (erkek) veya salsera (kadın) deniyor.

 

Salsa’da, daha önce mevcut olan tarzların kombinasyonları değişmiş, yeni enstrümanlar eklenmiş, folklorik ya da köylülere has müzik stilleri karıştırılmış. Bir müzik kompleksi gibi. Salsa artık belirli bir tür, füzyon veya stil değil. Çünkü “Salsa” terimi birbiriyle hiç kıyaslanamayacak di- ğer türler için de kullanılabiliyor, yani salsa bu çeşitliliğin hepsini kapsı- yor. Ancak ana üs, temellerin gelişti- ği yer Küba. Salsanın en tanınan biçimleri rumba, son ve danzon. Bu arada Küba’da salsa kelimesinin, genellikle müzikten söz etmek için değil, turistlere düzenlenen gösteri dansları için kullanıldığını da belirtmek gerek.

 

Küba, Portoriko ya da Kolombiya ürünü salsa müziklerinde stil farklılıkları, New York veya Los Angeles tarzı danslarda figür farklı- lıkları olsa da, aynı müzikle dans edilebiliyor ve stiller birbirine karışabiliyor. Romantik salsa, tango salsa, hip-hop salsa ayırımları yanında, adımlarda, dönüşlerde, ritmde, ve tutuşta, yavaşlı k, hızlılık, duygusallık, sertlik şeklinde sayısız kriter ve ayrı m var.

 

... ve Diğer Danslar

 

Mambo 1930-40’lı yıllarda doğ- muş. O zamanlar Santiago de Cuba sokaklarında yapılan bir dansmış. Danzon’a çok benziyor. Danzon ise Küba’nın Matanzas şehrinde, toplumun varlı klı kesimlerinde ortaya çıkmış. Salsa’nın atası sayılan Son ise 1800’lerden beri var. Başlangıçta sadece üç enstrümanla icra edilirmiş: tres, bongo ve bas. 1970’lerde yeniden canlanmaya başlamış ve modernize edilmiş. Rumba en eski Afro-Küban artistik formu. Eskiden halk dansı yken artık salon dansı olmuş. Köleliğin kaldırılmasından hemen sonraya tarihleniyor. Yambu da en eski rumba stili, cajon ile çalınırmış. Habanera Küba’daki ispanyol topluluğu içinde gelişmiş, çiftlere has, ağır ve duygu yüklü bir dans. Caz Havana ile New-Orleans limanları arasındaki ticari ilişkilerin yo- ğunluğu ile gelmiş adaya. ÇaÇa- Ça ise öğrenmesi en kolay olanı. 1950’lerin bu gözde dansı ve müziği artık son yıllarda pek revaçta değil. Küba bolero’su ise 19.yy sonunda görülüyor, Amerikan varyetelerinden etkilenmiş. Bir süre sonra da son’a ya da danzon’a benzemeye başlamı ş. O çok tanınan “Quizas, quizas, quizas” ya da “Historia de un amor” şarkıları birer bolero. Bu boleroların bir bölümü romantik salsa’ya adapte edilmiş. Timba da çok dinamik bir salsa türü ve dansçıların mükemmel şekilde koordinasyonunu gerektiriyor.

 

Müzik Müzesi

 

Havana’daki ulusal müzik müzesinin binası, 1905’te zengin bir tüccar tarafından yapılmış. Dış cephede italyan rönesansı taklit edilmiş. Seçkin bir iç dizaynı var, 1981’de de restorasyondan geçmiş. 16.yy’dan bu yana müziğin ve enstrümanların tarihini anlatıyor. Müzenin hedefi, eğitim ve Küba müziğinin/ kültürel mirasının yayılması. Müzede, bağışlar sayesinde çok sayıda kitap, doküman ve enstrüman var; ayrıca ender bulunan notalar ve folklorik aletler... Ünlü müzisyenler Eduardo Sanchez de Fuentes, Gonzalo Roig, Alexandra Garcia Caturla ya da Amadeo Roldan’ın notaları- nın orijinali de burada. Telli çalgı lar bölümü göz kamaştırıcı. Ve akşamları müzede konserler veriliyor.  

SAYFA GÖRÜNÜMÜ >>

Anasayfa