- Ukrayna’nın ekonomik
durumuna bakıldığında, dört önemli unsur dikkat çekiyor:
ülkenin avantajlı coğrafi konumu, tarıma elverişli
topraklar, maden zenginliği ve yetkin bir iş gücü
potansiyeli.
Sovyetler
Birliği zamanında, Ukrayna SSCB’nin en geniş ikinci
ülkesiydi. Ekonomisi ise, diğer Sovyet Cumhuriyetleriyle
karşılaştırıldığında, oldukça yüksek düzeydeydi. Hem tarım
açısından, hem de endüstri ürünleri açısından, bölgede kişi
başına en yüksek üretim oranlarına sahipti. Bu nedenlerle,
1991 yılında bağımsızlığın elde edilmesinin ardından,
ekonominin de daha hızlı ve kolay bir şekilde gelişeceği
düşünülebilirdi
-
- Ama öyle olmadı. Komünist
ekonomiden liberal ekonomiye ani geçiş yapmak zorunda kalan
Ukrayna’da henüz Pazar ekonomisi zihniyeti oluşmamıştı.
Sanayi ürünleri üreten fabrikalar rasyonel çalışamıyor,
ürünler uluslararası rekabet koşulları karşı sında yetersiz
kalıyordu. Bu nedenlerle, bağımsızlığı izleyen yıllarda
(1991-1994), Ukrayna ekonomisi büyük kayıplara uğradı. GSMH
yüzde 40 azaldı. Para ve finans sistemleri çöktü. Ülkede
yüksek enşasyon baş gösterdi. Bütçe açıkları para basılarak
kapatılmaya çalışıldı. Hükümet bu kötü gidişi frenlemek için
önlemler gerektiğine karar verdi.
-
- Liberalleşme süreci
-
- Önlemler 1994 yılından
itibaren devreye girmeye başladı. Önce, Pazar ekonomisi
oluşturmak için bir altyapı kurulmaya çalışıldı. Mali
sistemler ve gümrük mevzuatı değiştirildi, özelleştirmeler
başladı, tekel durumundaki kuruluşlardan vazgeçilmesi
sürecine girildi. Böylece hem rekabet ortamı yaratı lıyor,
hem de devletin ekonomiye müdahalesi azaltılıyordu. Bu
önlemlerle, 1995-1998 yılları arasında enşasyonda düşüş
sağlandı ve ülkeye gelen yabancı yatırımlar tam 5,8 kat
arttı.
-
- 1999-2004 yılları arasının
Ukrayna’da yeni ekonomik düzenin istikrara kavuştuğu dönem
olduğu söylenebilir. Bu dönemde, üretim alanında sağlanan
gelişmelerle, yıllık üretim hacmında yüzde 60 büyüme
kaydedildi. Sadece 2004 yılında GSMH’daki artış yüzde 12,1
oldu. Bu, Ukrayna’nı n bağımsızlığının ardından ulaşı lan en
büyük orandı. Artık üretim ihracata yönelik olarak yapılmaya
başlamıştı ve fiyatlarda rekabet edilebiliyordu.
-
- 2004 yılında yapılan
Cumhurbaşkanlığı seçimleri sırasındaki siyasi çalkantı lar
ülke ekonomisi üzerinde bazı olumsuz etkiler yapmış olsa da,
“Turuncu devrim”in ardından kurulan yeni hükümetin
öncelikleri arasında yine Ukrayna ekonomisini güçlendirmek
vardı. Mali istikrarın güven içinde sürdürülmesi,
yatırımları çekebilmek, özel mülkiyet sistemini
kurumsallaştı rmak, temel sanayide üretimi arttırmak ve
yolsuzluklarla mücadele konularına önem verildi.
Liberalleşme yanında devlet yönetiminin şeffaşaşması da
Ukrayna ekonomisini ileriye götürecekti.
-
- Sanayi ve yüksek
teknoloji
Ukrayna, kayda değer bir sanayi ülkesi. Güçlü ağır sanayi ve
metalürji kuruluşları nın yanı sıra, kimya ve petrokimya
endüstrisine de sahip. Ama Ukraynalıları asıl gururlandıran,
yüksek teknoloji gerektiren ürünlerin imalatı konusundaki
başarıları.
-
- Ukrayna, yüksek teknoloji
(Hi-Tech) gerektiren, uçak, helikopter, gemi, tank
yapabilen, hatta uzay çalışmaları na katkıda bulunabilen bir
ülke. Sovyetler Birliği döneminde Moskova’da inşa edilen ve
1988 yılında uzaya gönderilen “Buran” adlı uzay mekiği,
Ukrayna yapımı bir “Antonov” uçağının üzerinde taşınarak,
uzaya gitmiş. Zaten Ukrayna, dünyada uzay teknolojisine
sahip 5 ülkeden biri. Bir de, ABD’li meslekdaşlarıyla uzay
yolculuğu yapmış olan astronotu var: Leonid Kadenyuk.
Dünyanın en büyük nakliye uçağını Ukraynalılar yapıyor. En
iyi yangın söndürme uçaklarını da... Türkiye’de de, orman
yangınlarını söndürmek için, bu uçaklar kullanılıyor.
-
- Ayrıca, askeri araç ve
gereçlerin üretimi konusunda da Ukrayna oldukça kuvvetli.
Gelişmiş tanklar, zırhlı personel taşıyıcıları, radar
üniteleri gibi ağır silahlar Ukrayna’da yapılabiliyor.
Otomotiv sanayiinde de üretim, 2006 yılında, bir önceki yıla
nazaran yüzde 36 artış göstermiş.
-
- Dünyadaki endüstri
üretiminin yüzde 5’i Ukrayna’da gerçekleşiyor. Ukrayna,
dünya demir üretiminin yüzde 10’unu, çelik üretiminin yüzde
9’unu, kömür üretiminin de yüzde 8’ini sağlıyor. Kimya ve
petro-kimya ürünlerindeki yıllık artış ise, yüzde 3
civarında. Ülkede gelişme gösteren diğer sektörler arasında,
gıda endüstrisi ve tekstil de var.
-
- Bereketli topraklar
-
- Ukrayna ovalarının
“çernozyum” adı verilen ünlü kara toprakları, içerdikleri
humus zenginliği dolayısıyla, ülkeyi tarım açısından bir
verimlilik cenneti haline getirmiş. Geniş Ukrayna stepleri
birer tahıl ambarı durumunda. Ayrıca bol miktarda şeker
pancarı, patates ve ayçiçeği üretiliyor. Ukrayna steplerinde
ekilebilirlik oranı yüzde 57. Arazinin yüzde 11’i ise otlak
olarak kullanılıyor.
-
- Son yıllarda, Ukrayna’nın
hem tarım üretiminde, hem de tarım ürünleri gelirlerinde
artış kaydedilmiş olsa da, tarım sektöründe çalışanların
sayıları nda azalma olduğu ve ekilen arazilerin de küçüldüğü
biliniyor. Özellikle küçük çiftlikler yerlerini büyük tarım
firmalarına bırakarak kapanırlarken, işçiler de sanayi
sektörüne kayıyor.
-
- Dış ticaret ve Türkiye
-
- 2007 verilerine göre,
Ukrayna, 2006 yılında 42,2 milyar dolarlık ihracat yaparken,
43,8 milyar dolarlık ithalat yapmış. Ukrayna’nın dış
ticaretinde en önemli pay Rusya’nın. Ukrayna, ithalat ve
ihracatının yüzde 22,5 oranı ndaki önemli bir miktarını
Rusya ile yapıyor. ikinci büyük partner ise, yüzde 6,5 ile
İtalya. Türkiye ise 3. sırada yer alıyor. Türkiye’nin
Ukrayna dış ticaret hacmindeki payı yüzde 6,2.
-
- Ukrayna ile Türkiye
arasındaki dış ticaret ilişkileri, Ukrayna’nın
bağımsızlığını kazanmasından bu yana hızla artarak bugünkü
düzeyine gelmiş. iki ülke arasında süregelen ürün
alışverişleri yanında, çok sayıda inşaat Türk firması
Ukrayna’da konut ve altyapı inşaatlarını gerçekleştiriyor,
turizm konusunda ya da ulaştırma ve gemicilik alanında
hizmet veriyor, hatta banka kurarak finans sektörüne katkıda
bulunuyor. Bu arada, Türkiye’de faaliyet gösteren Ukrayna
firmaları nın da sayısının 37 olduğunu ve bunların sermaye
tutarının 300 000 doları aştığını da belirtmek gerek.
-
- Önümüzdeki yıllarda,
Ukrayna ile Türkiye arasındaki ticari işbirliğinin daha da
gelişmesi beklenebilir. Ukrayna, başta petrol ve doğalgaz
nakil hatları olmak üzere, uçak ve gemi inşaatı konusunda,
enerji alanında ve turizm sektöründe Türkiye ile ortak
yatırımlar gerçekleştirerek, işbirliği yapmaya hazır
görünüyor.
